Even voorstellen: jurylid Johannes von Engelhardt

Johannes von Engelhardt is is promovendus en doet onderzoek naar reacties op mediabeelden van humanitaire rampen. Daarnaast werkt hij als freelancer voor verschillende ontwikkelingsorganisaties.

Welk beeld heeft op jou grote impact gehad? Ben je daardoor anders over dingen gaan denken dan daarvoor?

Dit is een moeilijke vraag. Er zijn uiteraard veel beelden die je niet vergeet. Iconografische beelden zoals dat van het stervende Sudanese kindje uit 1993 van Kevin Carter of van het aangespoelde lichaampje van Alan Kurdi vorig jaar. Maar ook enkele minder bekende foto’s van menselijk leed staan mij erg bij, vooral uit Haïti in 2010 en uit vluchtelingenkamp Dadaab tijdens de voedselcrisis 2011. Allemaal beelden die je spontaan aangrijpen, maar die je vooral telkens weer confronteren met het feit dat het alleen ‘heel erg vinden’ er geheel niet toe doet.

Wat is voor jou persoonlijk het meest positieve/ negatieve effect van beeldvorming over ontwikkelingssamenwerking?

We hebben de afgelopen 10-20 jaar een belangrijke verschuiving gezien, weg van de zielige slachtoffers en van de hongerbuikjes. Ook al is dit geenszins een lineair proces zonder horten of stoten, de steeds grotere nadruk op agency en op veerkracht is onmiskenbaar. Dat is zonder meer een positieve ontwikkeling. Tegelijkertijd ben ik ervan overtuigd dat juist ook het schrijnende individuele leed van extreme armoede zichtbaar gemaakt moet worden, evenals de complexiteit en de dilemma’s binnen de moderne ontwikkelingssamenwerking. Het ligt voor de hand dat dit enorm veel vraagt van humanitaire communicatie, maar ook – en niet in de laatste plaats – van het publiek.

Even voorstellen: jurylid Kiza Magendane

Kiza Magendane is student politicologie, publicist en sociale ondernemer. Hij is oprichter van African Students United, het platform voor Afrikaanse studenten in Amsterdam. Als schrijver is hij verbonden aan OneWorld en de Afrikablog van de Volkskrant. Zijn werk verscheen o.a in Trouw en de Volkskrant.

Wat is volgens jou het effect van beeldvorming op ontwikkelingssamenwerking?

Het effect van beeldvorming in ontwikkelingssamenwerking is dat het beïnvloedt hoe wij anderen benaderen. Het is naast media een krachtige instrument om de wereld van daar met ons te verbinden. en dat heeft invloed op onderlinge verhouding en waardering.
Wat valt jou op als je kijkt naar campagne-uitingen van ontwikkelingsorganisaties?
Twee dingen: dat organisaties vaak naast elkaar hele verschillende uitingen gebruiken die zowel heel goed als heel slecht kunnen zijn. En ook dat kritisch soms aan dovemansoren is gericht. Soms denk ik wel eens: twee jaar later en nog niets geleerd?

Even voorstellen: jurylid Inge Hermann

Inge Hermann is associate lector Ethics & Tourism aan de Saxion University of Applied Sciences. Ze doet onderzoek naar de groeiende populariteit van vrijwilligerstoerisme (voluntourism) onder jongeren.

De IDleaks Awards gaan om beeldvorming. Met welk beeld wordt jij vaak geconfronteerd?
Als associate lector Ethics & Tourism aan Saxion University of Applied Sciences zie ik de afgelopen jaren een groeiende populariteit van morele(re) vormen van toerisme, specifiek de opkomst van het tussenjaar (gap year) en vrijwilligerstoerisme (voluntourism) onder jongeren. Ook in de dagelijkse praktijk krijg ik regelmatig vragen van  studenten over de keuze voor een goed vrijwilligersproject waar hij of zij deze zomer een paar weken aan de slag kan gaan. Mijn antwoord is meestal iets in de trant van: “Waarom wil je vrijwilligerswerk doen en welke kwaliteiten heb je daarvoor?” De eerste vraag vinden studenten meestal makkelijk te beantwoorden, namelijk ‘iets goed te doen’, ‘iets te betekenen’, ‘het verschil te maken’ tijdens mijn vakantie, maar bij de tweede vraag blijft het vaak stil. Niet dat deze studenten geen kwaliteiten hebben, integendeel, maar blijkbaar heeft alleen een enkeling zich maar afgevraagd wat zijn of haar toegevoegde waarde is voor een vrijwilligersproject. Immers, zijn enthousiasme en flexibiliteit niet de randvoorwaarden om een waardevolle bijdrage te leveren aan mensen in nood? De gesprekken die volgen zijn vaak confronterend, maar wel noodzakelijk om een vrijwilligersvakantie vanuit een weloverwogen, persoonlijke afweging te kiezen, of om er zelfs helemaal van af te zien.

Wat is voor jou persoonlijk het meest positieve/ negatieve effect van beeldvorming over ontwikkelingssamenwerking?
Ontwikkelingssamenwerking heeft de afgelopen jaren behoorlijk onder vuur gelegen; malafide organisaties, ondoorzichtige bedrijfsvoering en topsalarissen voor de directie, om maar een paar voorbeelden te noemen. Voldoende redenen voor velen om niet langer (financieel) bij te dragen aan internationale samenwerking. Anderzijds zien we de opkomst van vrijwilligersprojecten waarbij de vaak jonge, blanke vrijwilliger ‘goed gaat doen’ bij een lokaal project ergens in Cambodja, Vietnam, Peru, Ghana, Tanzania, enzovoort. De boodschap, zoals die door steeds meer organisaties wordt gepromoot, is dat onze bijdrage essentieel is voor het voortbestaan van de lokale gemeenschap, de authentieke cultuur of de inheems flora en fauna. De daadwerkelijke impact van onze handelingen blijft echter vaak onduidelijk, maar dat lijkt onze minste zorg te zijn bij de afweging voor een vrijwilligersproject als (onderdeel van) onze volgende vakantiebestemming.

IDleaks Awards – Wie winnen de Hoogvlieger en de Vlieg In Het Oog-Award?

Op 5 juli is het zover: de uitreiking van de IDleaks Awards 2016. Tijdens dit spetterende avondprogramma maakt IDleaks bekend welke hulporganisatie dit jaar het beste en het slechtste campagnefilmpje de wereld in stuurde. De avond staat geheel in het teken van genuanceerde communicatie over ontwikkelingssamenwerking. Juist nu is deze discussie actueel, want recente campagnes over hongersnood in Afrika roepen vragen op: ‘Is er in al die jaren dan niets veranderd daar?’

Afgelopen maand was er geen ontkomen aan de ‘hongersnood in Afrika’. Het Rode Kruis en andere hulporganisaties luidden de noodklok en startten campagnes voor de droogte die ontstond in delen van Afrika ten gevolge van El Niño. Sommige campagnebeelden deden sterk denken aan de berichtgeving over de hongersnoodramp in Ethiopië in 1984: mensen op de vlucht, mislukte oogsten en uitgemergelde Afrikaanse kinderen. Was er dan niets veranderd in Afrika? Zo schrijft Bram Vermeulen in het NRC dat de campagne teruggrijpt op het aloude clichébeeld: “Afrika, alsof het een land is, moet weer eens gered worden door wit medeleven.”

Campagnefilmpjes van ontwikkelingsorganisaties dragen in grote mate bij aan het beeld dat de Nederlandse burger heeft van ontwikkelingssamenwerking en hebben daarmee een belangrijke invloed op het draagvlak in de samenleving voor maatschappelijke problemen. Ontwikkelingsorganisaties beroepen zich hierbij op de noodzaak fondsen te werven voor het werk dat ze doen. Werk dat overigens vaak weinig te maken heeft met de simplistische boodschap die in fondsenwervende campagnes voor het voetlicht wordt gebracht – “doneer 3 euro en red het leven van dit kind”.

Catch 22 valt te doorbreken

Op korte termijn zorgt zo’n benadering wellicht voor broodnodige inkomsten, maar door het gebrek aan contextualiseren, discussie en nuance voedt dit op langere termijn het cynisme en de geefmoeheid van het bredere publiek. Ook lopen ontwikkelingslanden reputatieschade op en raakt het investeringsklimaat van landen in ontwikkeling aangetast. Een land als Ethiopië ervaart nog altijd de negatieve consequenties van het imago dat de “Live Aid”-campagne in 1984 neerzette, waardoor bedrijven zich maar moeilijk laten overtuigen te investeren in het land.

Communiceren over ontwikkelingssamenwerking lijkt daarmee een ‘Catch 22’; aan de ene kant moet er geld opgehaald worden om actuele problemen op te lossen, maar aan de andere kant draagt ongenuanceerde communicatie juist bij aan het verergeren van deze problematiek. Toch kunnen we deze vicieuze cirkel doorbreken door samen na te denken over nieuwe vormen van communicatie die respectvol zijn en recht doen aan de complexiteit van werken in noodsituaties.

De IDleaks Awards: kritisch en constructief

Daarom organiseert IDleaks op 5 juli 2015 in Pakhuis de Zwijger de IDleaks Awards, een avondvullend programma waarin de Hoogvlieger Award en de Vlieg in Het Oog Award worden uitgereikt. Organisaties met inspirerende campagnes worden beloond met de Hoogvlieger Award en campagnes die stereotypes in zetten om fondsen te werven verdienen de Vlieg in ’t Oog Award. Ons doel is hulporganisaties aan te moedigen zowel kritisch als constructief na te denken over het effect dat hun manier van communiceren heeft op hun publiek.

Van 1 juni t/m 1 juli kan er door het publiek gestemd worden op de genomineerde filmpjes op idleaks.nl/awards. Vorig jaar werd dit massaal gedaan en werden de filmpjes maar liefst 35.000 keer bekeken.

Juryleden

Ook wordt er een award uitgereikt door een jury van deskundigen. De jury zal dit jaar bestaan uit:

  • Kiza Magendane is student politicologie, publicist en oprichter van African Students United (ASU). Hij is blogger en schrijver voor o.a. OneWorld. Kiza komt uit Congo en woont sinds 2007 in Nederland.
  • Johannes von Engelhardt is promovendus en doet onderzoek naar reacties op mediabeelden van humanitaire rampen. Daarnaast werkt hij als freelancer voor verschillende ontwikkelingsorganisaties.
  • Ayaan Abukar is een Somalisch-Nederlandse politicologe en columniste bij vakblad Vice Versa. Zij verdiept zich onder meer in migratie- en veiligheidsvraagstukken.
  • Inge Hermann is Associate lector Ethics & Tourism aan de Saxion University of Applied Sciences. Ze doet onderzoek naar de groeiende populariteit van morele(re) vormen van toerisme, specifiek de opkomst van het tussenjaar (gap year) en vrijwilligerstoerisme (voluntourism) onder jongeren.

IDleaks, een platform voor ontwikkelingsprofessionals, journalisten, studenten en andere in ontwikkelingssamenwerking geïnteresseerden. Elk jaar organiseert de organisatie de IDleaks Awards, gebaseerd de Golden & Rusty Radiator Awards uit Noorwegen. De prijs wordt uitgereikt op basis van het oordeel van een vakjury en publiek. Naast de uitreiking van de IDleaks Awards treden diversen gasten op. De avond wordt georganiseerd in samenwerking met OneWorld en Pakhuis de Zwijger.

Even voorstellen: spreker Beri Shalmashi

Nu de IDleaks Awards dichterbij komen, wordt het tijd de sprekers aan jullie voor te stellen! Vandaag afl. 1: Beri Shalmashi.

Beri Shalmashi is publicist en filmmaker. Haar roots liggen in Iraans Koerdistan. Zij studeerde in 2008 af aan de Nederlandse Film Academie en werd in 2010 samen met Sanne Vogel genomineerd voor een Gouden Kalf voor hun televisiefilm ‘Mama’. Daarna werkte en woonde Beri afwisselend in Amsterdam, Los Angeles en Caïro, voor zij zich in Erbil vestigde – tot IS te dichtbij kwam. Shalmashi schrijft regelmatig voor Vonk in de Volkskrant en werkt momenteel aan diverse films die zich afspelen in Iraaks Koerdistan, met als decor de huidige oorlog tegen IS.

Beri ShalmashiDe IDleaks Awards gaan om beeldvorming. Welk beeld heeft op jou grote impact gehad?
Het was de zomer van 2014 en ik reed in een taxi van de ene naar de andere stad in Iraaks Koerdistan. Die dag was IS plaatsen rondom Kirkoek binnen gevallen, en de weg daarvandaan was gevuld met auto’s met mensen die net de hel op aarde in de ogen hadden gekeken. Ze droegen dekens en benzine bij zich. Kinderen in achterbakken staarden angstig voor zich uit. Geen idee waar ze over tien minuten, een dag of een jaar terecht zouden komen.

Wat is voor jou persoonlijk het meest positieve/ negatieve effect van beeldvorming over ontwikkelingssamenwerking?
Om bijvoorbeeld geld in te zamelen, is het soms noodzaak om te laten zien hoe slecht mensen het hebben. Maar dat je bijvoorbeeld arm bent of op de vlucht moet vanwege oorlog, betekent niet dat je minder bent dan een ander. Je hebt minder middelen, maar dat maakt je niet minder waard.